26 lut 2013

Druga część wywiadu z Markiem Kamińskim. Pierwszą (część) można znaleźć tutaj.

P.S. Drugi rozdział pracy dotyczy pewnej liczby naturalnej. Pokazujesz w nim, jak często ten numer pojawiał się w twórczości Lewisa Carrolla lub też w związku z nią. 

M.K. Faktycznie, rozdział dotyczy liczby 42, z pozoru zwyczajnej liczby naturalnej. Wydaje się ona jednak być szczególnie lubiana przez Lewisa Carrolla, gdyż matematyk ten umieszczał ją dość często w swej twórczości, nawet w zaszyfrowany sposób. Skoro tak, to także ja polubiłem tę liczbę i niczym detektyw zacząłem tropić jej wystąpienia w utworach Carrolla oraz matematyczne własności, znajdując nawet wcześniej mi nieznane. W omawianym rozdziale przedstawiłem kilka, niekiedy zaskakujących, sytuacji wystąpienia tej liczby w dziełach autora:
  • Książka Przygody Alicji w Krainie Czarów miała 42 ilustracje autorstwa Johna Tenniela
  • W tej samej książce, w rozdziale siódmym, Król Kier podczas procesu Waleta Kier przywołuje Paragraf 42:
W tej chwili Król, który od pewnego czasu zapisywał coś pilnie w notesie, zawołał: „Cisza!” i przeczytał: „Paragraf 42. Wszystkie osoby, których wzrost przekracza jedną milę, obowiązane są opuścić salę rozpraw.” 
Wszyscy spojrzeli na Alicję. 
„Ja nie mam mili wzrostu,” powiedziała Alicja.
„Masz,” powiedział Król.
„I to prawie dwie mile,” powiedziała Królowa.
„No, w każdym razie nie wyjdę – oświadczyła Alicja. – To zresztą nie jest prawdziwy paragraf: wymyśliliście go sobie na poczekaniu.”
„To najstarszy paragraf w kodeksie,” powiedział Król.
„W takim razie powinien mieć nr 1,” zauważyła Alicja (Lewis Carroll, Przygody Alicji w Krainie Czarów, tłum. z ang. i wstęp Robert Stiller, Lettrex, Warszawa: 1990, s. 243-5).
  • Wiek Alicji w jej przygodach Po drugiej stronie lustra, to 7 lat i 6 miesięcy, a 7 ∙ 6 = 42.
  • W rozdziale siódmym Po drugiej stronie lustra, w drugiej opowieści o Alicji, Biały Król wysyła 4207 żołnierzy i koni, by poskładać Humpty’ego Dumpty’ego, zaś 7 jest dzielnikiem 42. 
  • We wstępie do Wyprawy na Żmirłacza Lewis Carroll cytuje Paragraf 42 Kodeksu Morskiego: „Nikomu nie wolno odezwać się do Człowieka u Steru”.
  • Z wypowiedzi Bułkarza (jedna z postaci z Wyprawy na Żmirłacza) w piątej zwrotce Konwulsji (tak nazwane są w Wyprawie na Żmirłacza rozdziały) Trzeciej wynika, że Bułkarz niedawno przekroczył czterdzieści lat, zaś autor, gdy zaczynał pisać tę balladę (1874 rok), miał 42 lata.
  • W rozdziale siódmym Sylvie and Bruno Concluded Mein Herr opisuje napędzany siłą ciążenia pociąg, którego tor biegnie pustym tunelem, łącząc dwie mocno oddalone od siebie miejscowości. Siła ciążenia przyciąga pociąg do środka tunelu, zarazem nadając mu moment pędu, który wystarczy do przedłużenia podróży aż do jego drugiego końca. Ciekawe jest to, że gdy pominie się tarcie i opór powietrza, wtedy czas, który jest potrzebny na przebycie drogi między końcami tunelu, wyniósłby około 42 minuty, niezależnie od długości trasy.

P.S. Jak sądzisz, co mogło sprawić, że w liczbie 42 było „to coś”, co sprawiło, że twórca opowieści o małej Alicji upodobał ją (liczbę) sobie? 

M.K. Jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie mógłby udzielić tylko sam Lewis Carroll. Według mnie jednak, choć na pierwszy rzut oka jest to zwykła dwucyfrowa liczba naturalna, to ma ona niemało ciekawych własności, które wymieniłem w mojej pracy (patrz grafika niżej – P.S.) i to może być jedną z przyczyn, dla których 42 była tą specjalną liczbą dla obdarzonego niesamowitą wyobraźnią pisarza. 

Opracował Marek Kamiński

P.S. Trzeci rozdział pracy, zatytułowany Zabawy i gry językowe, różni się od poprzednich. Zebrałeś w nim przykłady pokazujące, że rozrywki matematyczne można z powodzeniem uprawiać także w warstwie językowej, czy to w formie wierszy, czy w formie rymowanych zagadek. Pokazałeś w tym rozdziale, że takie połączenia są jak najbardziej możliwe, a co więcej, są świetnym przykładem matematyki rekreacyjnej. Możesz na ten temat powiedzieć coś więcej? 

M.K. W tym rozdziale wspomniałem między innymi o tak zwanych akrostychach – są to wiersze, w których zazwyczaj pierwsze litery wersów tworzą wyraz/frazę/zdanie (aczkolwiek ukryte hasło może powstać z drugich/trzecich liter wersów, kolumny słów itp.). Wiersze takie Lewis Carroll pisał w licznych dedykacjach zaprzyjaźnionym z nim dzieciom. Inspiracją do napisania jego opowieści o Alicji i pierwowzorem tejże była Alice Pleasance Liddell, dla której Charles Lutwidge Dodgson (prawdziwe nazwisko Carrolla) ułożył bodaj najsłynniejszy z jego akrostychów, który następnie zamieścił jako wiersz kończący książkę Po drugiej stronie lustra. Takich wierszy dedykowanych swoim młodym przyjaciółkom i przyjaciołom Lewis Carroll napisał wiele. Oczywiście, nic nie stoi na przeszkodzie, by tworzyć akrostychy związane z matematyką. (W grafice obok zaprezentowany jest wiersz Marka, który zdobył pierwsze miejsce w konkursie związanym z kolekcją Świat jest matematyczny ogłoszonym na stronie www.facebook.com/matmomania – P.S.).

P.S. A co z zagadkami słownymi? Czy one też występują u Carrolla i czy też stworzyłeś własne wersje?

M.K. Tak jest. Poniżej przedstawiam w oryginale zagadkę, którą Lewis Carroll zawarł w liście napisanym do swojej młodej przyjaciółki Mary Watson latem 1870 roku:

Dreaming of apples on a wall,
And dreaming often, dear,
I dreamed that, if I counted all,
– How many would appear (Edward Wakeling, Lewis Carroll's Games & Puzzles, Dover Publications, Nowy Jork: 1992, s. 74)? 

Tego typu zagadki ciężko jest przetłumaczyć na język polski, aby oddać ich sens. Dla przykładu, polski tłumacz Wszechświata w chusteczce, Wiktor Bartol, zaproponował takie tłumaczenie:

Śniąc o jabłuszkach na drzewie,
i to dość często, najdroższa,
śniłem, że wciąż jeszcze nie wiem,
ile ich wpadnie do kosza (Martin Gardner, Wszechświat w chusteczce, tłum. z ang. i przypisy Wiktor Bartol, Prószyński i S-ka, Warszawa: 1999, s. 74). 

Choć przy tłumaczeniu stracił ukrytą w treści zagadki grę słów, to jednak poradził sobie z tym, zamieszczając w przypisie oryginał. Na czym polega ta słowna zabawa? Odpowiedzią na zagadkę jest dziesięć (ang. ten), którą to odpowiedź otrzymuje się, rozbijając słowo often (często) na dwa słowa: of ten (z dziesięciu).

W toku pisania pracy magisterskiej ułożyłem trzy zagadki zainspirowane jabłkowym rebusem Lewisa Carrolla. Filmik z pierwszą z nich zapewnił mi zwycięstwo w kolejnym konkursie popularyzującym matematykę na wymienionej wcześniej stronie internetowej (a dzięki wzmożonej aktywności na fan page’u zaproponowano mi bycie jednym z twórców jego treści). Oto wspomniane zagadki:

O jabłkach dzisiaj słodko śniłem,
Bo dwa na ścieżce zobaczyłem.
Lecz sen to złożył i odciął tyle,
Żem we śnie ich więcej miał. No, ile?

Postoję, denko od butelki
Uszkodzę, ogonek wytnę wszelki,
Otrzymam liczbę nie tak małą.
Kto pierwszą zgadnie ją dziś całą?

Mil, jardów, cali wiele było.
A kroków ile się przebyło
W minionym roku... A no właśnie!
Odkryj ten wynik, zanim zaśniesz. 

Czytelnikom popbloga życzę miłego rozwiązywania zagadek. Jeśli ktoś zna odpowiedzi, poproszę, aby umieścił je w komentarzu :)

Dodam jeszcze, że Marek zdradził mi, że zamierza kontynuować pracę nad zbiorem ciekawostek i zagadek z zakresu matematyki rekreacyjnej w literaturze. Z chęcią przeczyta sugestie Czytelników popbloga na temat jego pracy; wszelkie uwagi można wysłać na adres e-mail: jam.marek.kaminski@gmail.com.

{ 7 komentarze... przeczytaj lub skomentuj }

  1. 12, 100, 1.000.000.000

    OdpowiedzUsuń
  2. Anonimowy (mam nadzieję, że zajrzysz tutaj), popełniłeś jeden błąd. Zapraszam do poprawy. ;)

    OdpowiedzUsuń
  3. No proszę - wcale nie jest tak łatwo ;-) Czekamy na dobrą odpowiedź.

    OdpowiedzUsuń
  4. @Jarosław Kowalczyk: brawo! :) Jak odgadłeś? :)

    OdpowiedzUsuń
  5. Postoję denko - stojeden się tu kryje. Szczerze, nie zauważyłam tej "jedynki", a tylko setkę dopóki nie przeczytałam komentarzy. Resztę zagadek odgadlam poprawnie :) Gratuluję inwencji twórczej. Pozdrawiam,
    Fanka Alicji

    OdpowiedzUsuń
  6. nie zauważyłaś jedynki bo jedynie czytałaś głucho tekst. Wypowiedziany na głos wybrzmiewa stojeden...

    OdpowiedzUsuń

- 2007-2015 - PIOTR SIUDA - CC BY 3.0 -